เนื้อหา

     หัวข้อการผลิตศิลาแลง ในส่วนนี้ ได้ข้อมูลอย่างละเอียด ทุกขั้นตอน จาก คุณรัฐธีร์ ลีสวัสดิ์พร เจ้าของและผู้ผลิต ศิลาแลงโบราณ ของ จังหวัดกำแพงเพชร ซึ่งมีลำดับ ตั้งขั้นตอนก่อนการผลิต กระบวนการผลิต การปรับปรุงคุณภาพสินค้า และรวมถึงการฟื้นฟูพื้นที่บ่อขุดศิลาแลง รายละเอียดในแต่ละขั้นตอนมีดังนี้

ขั้นตอนก่อนการผลิต
     การผลิตศิลาแลง ปัจจุบันใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ซึ่งการปรับปรุงให้เข้ากับยุคสมัย โดยเริ่มจากการหาพื้นที่ที่มีศิลาแลงเกิดอยู่ใต้ผิวดิน การปรับพื้นที่ และการจัดเตรียมอุปกรณ์

          - พื้นที่ที่มีศักยภาพที่จะพบศิลาแลง โดยทั่วไปพื้นที่บริเวณ อำเภอเมือง ไปจนถึง อำเภอพรานกระต่าย จังหวัดกำแพงเพชร เป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพ กล่าวคือพื้นที่เป็นที่ราบ มีการลาดเทเล็กน้อย และมีชั้นตะกอนทราย เกิดด้านล่าง สำหรับเป็นแหล่งศิลาแลง เนื่องจากเป็นพื้นที่ที่พบหลักฐาน บ่อขุดโบราณ ที่มีการนำศิลาแลง มาใช้ประโยชน์ แต่ในรายละเอียดของพื้นที่พบว่า หน้าดินในแต่ละบริเวณไม่เท่ากัน ในการที่จะค้นหาพื้นที่ที่มีชั้นศิลาแลงด้านล่างในระดับตื้น (ทำให้การเปิดหน้าดินน้อย) มีหลักทั่วไปในการเลือกพื้นที่ คือ พื้นที่มีต้นไม้ใหญ่ขึ้นห่างกัน บางบริเวณที่ต้นไม้จะมีก้อนศิลาแลงอยู่กับรากไม้ และถ้าเป็นพื้นที่ที่มีศิลาแลงโผล่ให้เห็นจะดีมาก (ดูภาพ 14 และ 15 ประกอบ)

 
ภาพ 14: รากต้นไม้เกิดหุ้มศิลาแลง
   ภาพ 15: ศิลาแลงที่โผล่ให้เห็นบริเวณพื้น

 

          - ด้วยพื้นที่ที่เลือกว่าจะเปิดขุดศิลาแลง เป็นพื้นที่ที่ปกคลุมด้วยชั้นดินบางๆ (หนา 20 – 30 เซนติเมตร) ดังนั้นการเปิดหน้าดินคือทำการขุดหน้าดิน ให้ถึงชั้นศิลาแลง และปรับพื้นที่ให้เรียบ (ภาพ 16)

 
 ภาพ 16: พื้นที่ที่ปรับใหม่ ขุดศิลาแลงออกไปเพียง 1 ชั้น (11 เซนติเมตร) จะเห็นว่าระดับของบ่อ กับพื้นที่ข้างเคียงแตกต่างกันน้อยมาก (ดินส่วนบนบางมาก)

 

          - อุปกรณ์ ในการขุด และตัดศิลาแลง เป็นอุปกรณ์ ที่ประยุกต์จากภูปัญญาท้องถิ่น ที่จะตัดศิลาแลงซึ่งเป็นศิลาแลงแข็ง (อายุมาก) ไม่ใช่ศิลาแลงที่ยังนิ่มเหมือนดินเหนียว (อายุน้อย) ที่ประกอบด้วย ชุดตัด และรางสำหรับเลื่อน ชะแลงสำหรับกระทุ้งตัดส่วนล่าง และมีดถาก (สำหรับตบแต่งก้อนศิลาแลง) เนื่องจากศิลาแลง บริเวณ อำเภอพรานกระต่าย เป็นศิลาแลงแข็ง ดังนั้นการขุดตัด จึงต้องใช้อุปกรณ์ที่มีความแข็ง เป็นพิเศษ ซึ่งทำได้โดยการใช้การเชื่อมติด โลหะผสมคาร์ไบต์ (carbide) ซึ่งเป็นชื่อเรียกทั่วไปของ ทังสเตน คาร์ไบต์ ไว้ที่ใบเลื่อย ส่วนชะแลง และมีดถาก ใช้เหล็กแหนบรถ มาเชื่อมต่อ ที่ปลายเพราะต้องการความคมที่คงทน และการยืดหยุ่นของโลหะ สำหรับการหมุนใบเลื่อยใช้ตัวมอเตอร์แบบเติมน้ำมัน (ที่นำไปใช้กับรถไถเดินตาม เครื่องสูบน้ำ หรือ อื่นๆ) ดูภาพ 17

 
 ภาพ 17: อุปกรณ์สำหรับการตัดศิลาแลง ประกอบด้วย เครื่องยนต์หมุนใบตัด ใบตัด รางตัด เหล็กกระทุ้ง และมีดถาก

 

การผลิตศิลาแลง
     ศิลาแลงที่ผลิตจากแหล่งพรานกระต่ายนี้ ผลิตในขนาดมาตรฐาน ที่นิยมใช้ในกประเทศ คือมี ละกษณะเป็นก้อนทรงเหลี่ยมผืนผ้า มีขนาดกว้าง 20 ซม. ยาว 30 ซม. และหนา 10 ซม. ดังนั้นในขั้นตอนการผลิตศิลาแลง จึงได้มีการออกแบบเพื่อให้ได้สินค้าดังกล่าว ตามที่ผู้ใช้นิยมนำไปใช้ ซึ่งขั้นตอนการผลิตสรุปได้ดังนี้ (ดูภาพ 18 ถึง 21)

          (1) เปิดพื้นที่ให้มีขนาดเหมาะสม โดยเปืดให้เป็นรูปสี่เหลี่ยม
          (2) วางรางเลื่อนให้ขนานกับด้านขอบบ่อ โดยก่อนตัดจะพรมน้ำเพื่อเป็นการลดฝุ่น
          (3) ตัดศิลาแลง ตามรางเลื่อนที่วางไว้ ขนานกับขอบบ่อ หรือรอยตัดเดิม โดยตัดศิลาแลงให้ลึก 11 ซม. (ความหนามากกว่ามาตรฐาน เพราะเผื่อสำหรับการถากแต่งก้อนศิลาแลง)
          (4) เมื่อตัดครบเป็นตารางที่ตัดกัน เป็นตาราง 20 ซม. X 30 ซม. จะใช้ชะแลงกระทุ้ง บริเวณร่องตัดเพื่อให้ก้อนศิลาแลงหลุด และสามารถนำออกจากพื้นได้
          (5) นำก้อนศิลาแลงแต่ละก้อน มาแต่งให้เข้ารูป ด้วยมีดถาก
          (6) นำมากองเพื่อรอ ลูกค้ามารับศิลาแลง

 
 ภาพ 18: การตัดศิลาแลง ตามรางตัด ที่ขนานกับรอยตัดเดิม    ภาพ 19: ก้อนศิลาแลงที่กระทุ้ง และงัดหลุดจากพื้น

 

  
  ภาพ 20: ศิลาแลงที่ตัดได้ ตั้งไว้เพื่อรอลูกค้ามารับ     ภาพ 21: กองศิลาแลง และเนื้อศิลาแลงที่ขุดได้ รอจำหน่าย

 

การฟื้นฟูสภาพพื้นที่
     ภายหลังจากการขุดศิลาแลง จะกลบพื้นที่ที่เป็นบ่อ ด้วยเศษศิลาแลง และนำหน้าดินที่เปิดไว้มากลบปิดทับ เพื่อใช้สำหรับปลูกพืช ตามที่ปลูกกันในท้องถิ่น (ดูภาพ 22 และ 23)

    
 ภาพ 22: กองดินสำหรับการกลบบ่อขุดศิลาแลง    ภาพ 23: พื้นที่บ่อขุดศิลาแลงเดิม ภายหลังกลบบ่อ จะทำการฟื้นฟูดิน และปลูกพืชเช่นเดิม

 


วีดิทัศน์เรื่องมาขุดศิลาแลงกันเถอะ