เนื้อหา

     ตามหมู่บ้าน เมื่อชาวนาต้องการนำข้าวเปลือกมาทำเป็นข้าวสารเพื่อหุงรับประทาน วิธีการดั้งเดิมคือใช้การตำข้าวด้วยครกไม้และสากไม้เพื่อกระเทาะเปลือกข้าวให้หลุดออก จากนั้นจึงนำไปฝัดด้วยกระด้ง เปลือกข้าวหรือแกลบจะปลิวออกไปเหลือแต่เมล็ดข้าวอยู่ในกระด้ง และเมื่อเลือกเศษหินเศษดินออกไปแล้ว ข้าวที่ได้ก็นำไปหุงรับประทานได้เราเรียกข้าวนี้ว่า ข้าวซ้อมมือ การตำข้าวแต่ละครั้งจะมีปริมาณข้าวไม่มากนัก แค่พอกินในครอบครัวไม่กี่วันเท่านั้น

การตำข้าว
ภาพจาก http://www.openbase.in.th/node/10342

 

การฝัดข้าว 
ภาพจาก http://www.oknation.net/blog/kondee007/2010/09/07/entry-1

 

คำถาม การตำข้าวใช้ตำด้วยครกไม้และสากไม้ เหตุใดจึงไม่ใช้ครกหินและสากหิน

     เมื่อต้องการข้าวสารจำนวนมากขึ้นวิธีการที่จะทำให้ได้ข้าวสารจึงต้องพัฒนามาเป็นการสีข้าวแทนการตำข้าว โดยอาศัยหลักการของแรงเสียดทานของแท่งไม้ 2 แท่งที่หมุนขัดสีกัน เมื่อใส่ข้าวเปลือกลงระหว่างแท่งไม้ที่กำลังหมุน ก็จะเกิดแรงเฉือนทำกับข้าวเปลือกทำให้เปลือกข้าวหลุดออกได้ ชาวนาได้คิดทำเครื่องสีข้าวด้วยมือซึ่งอาศัยหลักการนี้ขึ้น

     เครื่องสีข้าวแบบมือหมุน ทำด้วยวัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่น เช่น ไม้ไผ่ ดินเหนียว ไม้มะเกลือหรือแสมสาร ลักษณะเครื่องสีข้าวคล้ายเครื่องโม่ มีส่วนประกอบใหญ่ประกอบด้วย ส่วนที่ใส่ข้าวเปลือกอยู่ด้านบน และส่วนที่รองรับข้าวที่ผ่านการขีดสีแล้ว อยู่ด้านล่าง มีคันโยกสำหรับหมุนฟันบดด้านบนเพื่อขัด เปลือกข้าวให้กะเทาะออกและไหลลงมาด้านล่าง หลังจากนั้นจึงนำข้าวที่กะเทาะแล้วไปฝัด แยกเอาแกลบออก ก็จะได้ข้าวกล้อง นำมาหุงได้คุณค่าอาหาร ซึ่งเครื่องสีข้าวชนิดนี้ไม่ต้องใช้เชื้อเพลิงใดๆ ใช้เพียงแรงงานในครัวเรือนเท่านั้น

เครื่องสีข้าวมือหมุน ภาพจาก http://narapimon.com

 

เครื่องสีข้าวมือหมุน ภาพจาก http://www.vcharkarn.com/vcafe/55413

 

           คำถาม  คิดว่าเพราะเหตุใดเครื่องสีข้าวมือหมุนจึงต้องทำขึ้นมาใหม่ด้วยแท่งไม้และไม้ไผ่แล้วยาด้วยดินเหนียวซึ่งมีน้ำหนักน้อยกว่าโม่หินแทนที่จะใช้โม่หินที่ใช้โม่แป้งทั่วไปที่มีน้ำหนักมากกว่าและทนทานมากกว่า

 

     ข้าวกล้องที่ได้จากเครื่องสีข้าวมือหมุนยังมีรำข้าวติดมาด้วยในปริมาณมาก จึงมีการนำไปตำด้วยครกกระเดื่องอีกครั้งหนึ่งเรียกว่า ซ้อมข้าว เมื่อนำไปฝัดเอารำออกแล้วจะได้ข้าวสารที่เป็นข้าวขาว

     การสีข้าวด้วยเครื่องจักรในโรงสีก็ใช้หลักการแบบเดียวกัน ข้าวเปลือกจากไซโลจะถูกส่งมาเข้ากระบวนการสีข้าวโดยต้องผ่านการคัดแยกเอาเศษกรวด เศษดินที่ยังติดมากับข้าวเปลือกออกโดยใช้ตะแกรงที่โยกอยู่ตลอดเวลาร่อนเศษวัสดุเหล่านี้ออก จากนั้นข้าวเปลือกจะถูกส่งเข้าเครื่องกระเทาะเปลือกซึ่งประกอบด้วยลูกกลิ้ง 2 ลูก หมุนสวนทางกันด้วยอัตราเร็วไม่เท่ากัน เกิดแรงเฉือนกระทำกับเมล็ดข้าวจนเปลือกข้าวหลุดออก จากนั้นใช้แรงลมดูดเปลือกข้าวหรือแกลบที่เบากว่าออกไปก็จะได้ข้าวที่ถูกกระเทาะเปลือกออก เรียกว่า ข้าวกล้อง ออกมา


วิดีทัศน์เรื่องเริ่มสีข้าว