เนื้อหา

     ภายในแหล่งเรียนรู้ลานหินปุ่มมีแหล่งเรียนรู้ทางธรณีวิทยาที่น่าสนใจอีกแบบหนึ่งคือ โครงสร้าง “หินสมองหรือโครงสร้างหมอนหินซ้อน”  ที่มีลักษณะเป็นก้อนทรงรีของหินทรายวางตัวซ้อนกันอย่างมีระเบียบ (รูปที่ 17)

รูปที่ 17 หินสมอง ภายในบริเวณแหล่งเรียนรู้ลานหินปุ่ม(ดูจากด้านข้าง)

     โครงสร้างหินสมอง เป็นลักษณะโครงสร้างด้านข้างของหินทราย ที่ประกอบด้วยหินทรายที่มีรูปร่างเป็นก้อนทรงรีซ้อนกัน แต่เมื่อมองจากด้านบนจะมีลักษณะเป็นก้อนทรงรีติดกัน หินสมอง พบชุดของระนาบแตกในแนวเอียงชัน ระนาบแตกแนวราบ และมีการแตกแบบรูปหลายเหลี่ยมเกิดร่วมด้วย ลักษณะหินสมองที่พบในแหล่งเรียนรู้ลานหินปุ่ม แสดงไว้ในรูปที่ 18

 
รูปที่ 18.1 ภาพรวมของพื้นที่หินสมอง แสดงบริเวณด้านข้าง และด้านบน ของโครงสร้างหินสมอง   รูปที่ 18.2 ด้านข้าง และด้านบนของหินสมองแสดง ชุดระนาบแตกเอียงชัน และระนาบแตกราบ
 
รูปที่ 18.3 หินทรายรูปร่างเป็นทรงรี ขนาบด้วยระนาบแตก ทั้งระนาบเอียงชัน และระนาบราบ ภายในก้อนหินทรายทรงรีมีรอยแตกหลายเหลี่ยมเกิดอยู่   รูปที่ 18.4 ก้อนทรายทรงรีของหินสมอง มีรอยแตกหลายเหลี่ยมเกิดขึ้นอยู่ภายใน
 
รูปที่ 18.5 ภาพระยะใกล้ของหินสมองด้านข้าง และด้านบน   รูปที่ 18.6 รอยแตกหลายเหลี่ยม เกิดภายในก้อนหินสมองแต่ละก้อน

 

หินสมองจากแหล่งเรียนรู้อื่นๆ
     โครงสร้างหินสมองนอกจากจะพบภายในแหล่งเรียนรู้ลานหินปุ่มแล้ว ในประเทศยังพบที่ลักษณะหินเจดีย์สมอง ที่อุทยานแห่งชาติปางสีดา บ้านวังทะลุ ต.แก่งดินสอ อ.นาดี จ.ปราจีนบุรี ที่อุทยานแห่งชาติปางสีดา พบหินลักษณะนี้เพียง 2 ก้อนบนยอดเขา มีผู้ให้ข้อสังเกตว่าหินมีลักษณะคล้ายกระดองเต่า และคล้ายผลน้อยหน่า
     รัฐอาร์คันซอ สหรัฐอเมริกา ระนาบแตกที่พบในหินทรายในรัฐอาร์คันซอ เป็นรูปหลายเหลี่ยมคล้ายกระดองเต่า รายละเอียดในการเกิดปัจจุบันยังไม่เข้าใจหมด แต่เชื่อว่ากระบวนการเกิดเป็นผลจากกระบวนการผุพังที่ทำให้หินทรายที่มีระนาบแตกเกิดเป็นทรงกลม และมีน้ำฝนที่กร่อนหินทรายบริเวณรอยแตกมากกว่าส่วนอื่นๆ (http://www.geology.arkansas.gov/geology/pseudofossils.htm)
     รอยแตกรูปเหลี่ยมในหินทรายรัฐยูทาห์ ในสหรัฐอเมริกา ระนาบแตกรูปเหลี่ยมพบในหินทราย ในรัฐยูทาห์ สหรัฐอเมริกา การผุพังตามระนาบแตกทำให้หินแตกเป็นทรงกลม และเกิดการกร่อนโดยมีน้ำเป็นตัวกลางที่เกิดบริเวณระนาบแตกได้ง่ายกว่าส่วนอื่นๆ (http://3dparks.wr.usgs.gov/coloradoplateau/lexicon/navajo.htm)
     หินสมอง ในรัฐแอริโซนา ประเทศสหรัฐ หินทรายที่มีระนาบแตก และเกิดการผุพัง และกร่อน ทำให้ได้หินรูปร่างคล้ายสมอง (http://www.oceanlight.com/log/brain-rocks-white-pocket-arizona.html) และภาพที่ถ่ายจาก Mars Exploration Rover(MER) บริเวณ Meridiani Planum ของดาวอังคาร ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับ หินสมอง (รูปที่ 19) (จาก http://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA06949)

รูปที่ 19: หินสมอง หรือ WORMAY ซึ่ง Nasa เชื่อว่าหินที่มีรูปร่างเป็นปุ่มแบบนี้ เกิดจากการผุกร่อนโดยมีน้ำเป็นตัวกลาง

 

 
วีดิทัศน์ เรื่องหินสมอง