เนื้อหา

     ในอุตสาหกรรมเซรามิกส์ ที่ผลิตเครื่องครัว กระเบื้องปูพื้น-ผนัง และสุขภัณฑ์  ดิน คือวัตถุดิบหลักในการผลิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขึ้นรูปเป็นผลิตภัณฑ์ ดังนั้นศัพท์ที่พูดเกี่ยวกับดิน ในแวดวงเซรามิกส์จะมีความหมายหลาก และแตกต่างจากความหมายของดินที่ใช้กันอยู่ทั่วไป ความหมายที่เกี่ยวกับดิน มีดังนี้

(1) ดินหมายถึงกลุ่มแร่
     กลุ่มแร่เคลย์ ที่ประกอบด้วย แร่คาโอลิไนต์ (หรือแร่ดินขาว) เป็นหลัก แร่คาโอลิไนต์ มีสีขาว และเมื่อเผาจะมีสีขาว เป็นวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตเซรามิกส์ คุณภาพดี  ในประเทศมีแหล่งแร่ดินที่เรียกว่าเป็นดินขาวลำปาง ซึ่งประกอบไปด้วยแร่อิลไลต์ เป็นแร่ประกอบหลัก

(2) ดินหมายถึงสมบัติของดิน     
     ดินขาว ดินที่มีสีขาวทั้งก่อนเผา และหลังเผา ดินประเภทนี้ประกอบด้วยกลุ่มแร่เคลย์เป็นหลัก ชนิดของแร่เคลย์ส่งผลต่อสมบัติของดินเช่นกัน ด้วยเหตุนี้บางครั้งจะใส่ชื่อแหล่งที่มาของดิน เพื่อสื่อถึงชนิดของแร่เคลย์ ที่เป็นองค์ประกอบ เช่น
          - ดินขาวแจ้ห่ม บอกว่าแหล่งดินมาจากอำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง ซึ่งเป็นดินขาว ที่ประกอบด้วยแร่อิลไลต์  (แร่ในกลุ่มแร่เคลย์) เป็นหลัก
          - ดินขาวระนอง บอกว่าแหล่งดินมาจาก จังหวัดระนอง (แหล่งดินขาวหาดส้มแป้น) ซึ่งเป็นดินขาว ที่ประกอบด้วยแร่ฮาลอยด์ไซต์ (แร่ในกลุ่มแร่เคลย์) เป็นหลัก

(3) เนื้อดิน หมายถึงดินที่จะนำมาปั้นผลิตภัณฑ์ หรือดินที่จะผสมทำน้ำดินในการเทแบบ ซึ่งอาจเป็นดินที่ขุดมาจากแหล่งวัตถุดิบโดยตรง พร้อมบดและนำมาพักในบ่อ และนำมานวดเพื่อปรับความชื้น หรือดินที่ได้จากการผสมกลุ่มแร่เคลย์ (ดินจากแหล่งต่างๆ) พร้อมกับแร่ชนิดอื่น เช่น เฟลด์สปาร์ ควอตซ์ (ทรายละเอียด) หรือหินพอทเทอรี่ (หินที่ประกอบด้วยแร่เฟลด์สปาร์ และควอตซ์ เป็นหลัก มีเหล็กน้อย นิยมใช้แทนเฟลด์สปาร์ เพื่อลดอุณหภูมิการหลอมตัวของผลิตภัณฑ์)

     โรงงานผลิตเซอรามิกส์ มักนิยมผสมเนื้อดินขึ้นมาเอง เพื่อเป็นการควบคุมคุณภาพของผลิตภัณฑ์ ให้เสียหายน้อยสุดเมื่อเผาผลิตภัณฑ์ (ผลิตภัณฑ์บิดงอ แตกร้าว) และได้สีตามที่ต้องการ (สีหลังเผานิยมเป็นสีขาว สีอ่อนในโทนสีฟางข้าว)  ดังนั้นทางโรงงานมักนิยมตรวจสอบสี ความละเอียด สิ่งเจือปน ความสะอาด และความชื้น ของวัตถุดิบทุกครั้งก่อนนำมาทำเนื้อดิน และยังต้องนำวัตถุดิบ แต่ละชนิดไปทดสอบสมบัติทางกายภาพ เช่น สีหลังเผา ค่าการหดตัว รวมถึงอุณหภูมิการหลอมตัว

     วิธีการเตรียมเนื้อดิน รวมถึงสัดส่วนการผสมวัตถุดิบต่างๆ ทางโรงงานถือว่าเป็นความลับทางธุรกิจ และแต่ละโรงงานผลิตเซอรามิกส์ จะมีสูตรผสมเป็นของตัวเอง ดังนั้นเราจึงไม่ค่อยเห็นข้อมูลในส่วนนี้มากนัก

เนื้อดิน สำหรับงานขึ้นรูปด้วยมือ


เนื้อดินเหลว สำหรับขึ้นรูปด้วยการหล่อแบบ

 

     ดินเหนียว หรือดินดำ คือดินที่มีสีดำ หรือสีเทาเข้ม เมื่อเปียกน้ำ มักพบได้ทั่วไปบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำ ดินประเภทนี้คือตะกอนละเอียดที่ตกตะกอนในขณะที่เกิดน้ำท่วมในอดีต ดินประเภทนี้เมื่อผสมน้ำจะเหนียวปั้นเป็นรูปได้ง่าย แต่มีข้อเสียคือเมื่อเผาดินดังกล่าวจะมีการหดตัวมาก และสีหลังเผาจะเป็นสีส้ม หรือสีสนิมเหล็ก

     ดินสี คือดินเหนียวที่พบตามทุ่งนาทั่วไป มักมีสนิมเหล็กมาก เมื่อนำมาเผาจะมีสีส้ม หรือสีน้ำตาล นิยมนำไปใช้ผลิตอิฐมอญ โอ่ง ไห อ่างน้ำ กระเบื้องที่ไม่เคลือบ (สีผลิตภัณฑ์ออกสีส้ม แดง บางครั้งออกสีเขียวขี้ม้า)

     บอลเคลย์ (ball clay) บางครั้งเรียกดินดำ เนื่องจากมีสีดำเข้มเมื่อเปียกน้ำ เนื้อละเอียด และมีความเหนียวมากเมื่อผสมน้ำ เมื่อนำบอลเคลย์ไปเผาจะได้ผลิตภัณฑ์สีขาว หรือเกือบขาว  บอลเคลย์จัดเป็นวัตถุดิบคุณภาพดี ในการผลิตเซอรามิกส์คุณภาพดี

      
กองดินเหนียวราชบุรี วัตถุดิบทำโอ่ง ไหน้ำปลา แต่เดิม  โรงงานนำมากองไว้สำหรับเป็นวัตถุดิบสำรอง
 
กองดินขาว จากภาคเหนือ วัตถุดิบหลักสำหรับการผลิตเซรามิกส์ 
      
 
การเตรียมตัวอย่างดิน ทำโดยใช้รถแบ็คโฮตักดิน ใส่เครื่องบดหยาบ
 
ดินที่บดละเอียดที่รีดดินให้เป็นเส้น ง่ายต่อการนำไปใช้ การเตียมมีการพ่นน้ำในขณะบดเพื่อให้บดได้มีประสิทธิภา และเป็นเนื้อเดียวกัน 

 


วีดิทัศน์เรื่อง ดิน