เนื้อหา

     วัสดุที่ใช้ในการทำมีดที่สำคัญคือเหล็ก มีทั้งเหล็กที่เรารู้จักกันทั่วไปและเหล็กไร้สนิมหรือที่เราเรียกว่าสแตนเลส ตัวมีด ทำด้วยเหล็กแข็งและเหนียว ซึ่งได้มาจากเหล็กชนิดต่าง ๆ ดังนี้  

 

     - เหล็กเส้น หรือที่ชาวบ้านเรียกว่าเหล็กตราม้า ใช้ทำมีดขอ มีดดาบ เสียม มีดกะเทาะบัว มีดโต้
     - เหล็กวง เป็นเหล็กชนิดยาว เหมาะแก่การทำมีดที่มีเส้นบางและความหนาสม่ำเสมอตลอดเล่ม เช่น มีดหมู มีดโต๊ะ มีดพับ
     - เหล็กขาว หรือเหล็กสแตนเลส ใช้ทำมีดโต๊ะ มีดบางและมีดคว้านผลไม้
     - เหล็กแหนบรถยนต์และเศษเหล็ก การนำเหล็กเหล่านี้ไปใช้คิดแปลงเป็นมีดนั้นขึ้นอยู่กับลักษณะมีดและขนาดของเหล็ก เช่น มีดกะเทาะบัว และมีดอีโต้ ที่มีความหนามาก ก็ต้องใช้เหล็กแหนบชนิดหนามาตัดแต่งขึ้นเป็นรูป ส่วนเศษเหล็ก ถูกนำมาใช้บ้างแต่จะได้มีดที่มีคุณภาพต่ำ
     เหล็กเป็นธาตุที่มีในธรรมชาติ พบเป็นสินแร่ แร่เหล็กที่ขุดได้จะถูกนำมาถลุง โดยเหล็กที่ถลุงได้อาจมีธาตุอื่น ๆ เจือปนอยู่ด้วย เช่น คาร์บอน แมงกานีส ซิลิคอน อลูมิเนียม ฟอสฟอรัส กำมะถัน ออกซิเจน ไนโตรเจน และไฮโดรเจน เป็นต้น

  

     เหล็กบริสุทธิ์ (Iron) มีสัญลักษณ์ของธาตุเป็น Fe มีเลขอะตอม 26 เลขมวล 55.485 ความหนาแน่น 7.874 กรัมต่อลูกบาศก์เซนติเมตร มีจุดหลอมเหลวที่ 1535 °C และจุดเดือด 2887 °C
     เหล็กบริสุทธิ์มีความแข็งปานกลาง  เมื่อเผาจนมีอุณหภูมิประมาณ 700 องศาเซลเซียสจะร้อนแดง  สามารถงอและเปลี่ยนรูปร่างได้ง่าย    เมื่อเย็นตัวลงและถูกนำมาทำเครื่องใช้ก็ยังงอได้และสูญเสียคมได้อย่างรวดเร็ว จากการทำงานหรือการขูดขีด  เหล็กที่มีความบริสุทธิ์สูงเรียกว่าเหล็กอ่อน ไม่นิยมนำมาใช้งานเพราะอ่อนเกินไป แต่เป็นที่นิยมของช่างตีเหล็กเพราะดีให้ขึ้นรูปได้ง่าย เหล็กอ่อนเป็นเหล็กที่มีความบริสุทธิ์ถึง 99.9% ทางโลหะวิทยาเรียกเหล็กที่บริสุทธิ์นี้ว่า “Ferrite” ธาตุที่ผสมอยู่ในเหล็กอ่อนประกอบด้วย คาร์บอน แมงกานีสฟอสฟอรัส ซัลเฟอร์ ซิลิกอนและมีขี้ตะกรันผสมอยู่ด้วยเหล็กอ่อนมักถูกนำมาใช้ทำโซ่ ทำขอเกี่ยว ทำข้อต่อรถไฟ เป็นต้น
     ถ้าเหล็กมีธาตุคาร์บอนผสมอยู่ด้วย จะทำให้ความแข็งของเหล็กมีมากกว่าเหล็กบริสุทธิ์หรือเหล็กอ่อน เรียกเหล็กที่มีคาร์บอนผสมจนมีความแข็งมากขึ้นนี้ว่า เหล็กกล้า( steels )หรือเหล็กกล้าคาร์บอน
     เหล็กกล้าคาร์บอน (Carbon steels) หมายถึง เหล็กกล้าที่มีส่วนผสมของธาตุคาร์บอนเป็นธาตุหลักที่มีผลต่อสมบัติทางกลของเหล็ก เหล็กกล้าคาร์บอนแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้
          1.1 เหล็กกล้าคาร์บอนต่ำ เป็นเหล็กที่มีปริมาณคาร์บอนผสมอยู่ไม่เกิน 0.25% นอกจากคาร์บอนแล้วยังมีธาตุอื่นผสมอยู่ด้วย เช่น แมงกานีส ซิลิคอน ฟอสฟอรัส และกำมะถัน แต่มีปริมาณน้อยเนื่องจากหลงเหลือมาจากกระบวนการผลิต เหล็กประเภทนี้ถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรม และในชีวิตประจำวันไม่ต่ำกว่า 90% เนื่องจากขึ้นรูปง่าย เชื่อมง่าย และราคาไม่แพง โดยเฉพาะเหล็กแผ่นมีการนำมาใช้งานอย่างกว้างขวาง เช่น ทำตัวถังรถยนต์ ชิ้นส่วนยานยนต์ต่างๆ กระป๋องบรรจุอาหาร สังกะสีมุงหลังคา เครื่องใช้ในครัวเรือน และในสำนักงาน
          1.2 เหล็กกล้าคาร์บอนปานกลาง เป็นเหล็กที่มีปริมาณคาร์บอน 0.2 - 0.5% มีความแข็งแรงและความเค้นดึงมากกว่าเหล็กกล้าคาร์บอนต่ำ แต่จะมีความเหนียวน้อยกว่า สามารถนำไปชุบแข็งได้ เหมาะกับงานทำชิ้นส่วนเครื่องจักรกล รางรถไฟ เฟือง ก้านสูบ ท่อเหล็ก ไขควง เป็นต้น
          1.3 เหล็กกล้าคาร์บอนสูง เป็นเหล็กที่มีปริมาณคาร์บอน 0.5 - 1.5% มีความแข็ง และความเค้นดึงสูง เมื่อชุบแข็งแล้วจะเปราะ เหมาะสำหรับงานที่ทนต่อการสึกหรอ ใช้ในการทำเครื่องมือ สปริงแหนบ ลูกปืน เป็นต้น
     เหล็กที่ใช้ทำมีด เป็นเหล็กกล้าทั้งประเภทคาร์บอนต่ำและคาร์บอนปานกลางขึ้นอยู่กับความต้องการว่าจะให้มีดที่ทำขึ้นแข็งแกร่งเพียงใด นอกจากเหล็กกล้าคาร์บอนแล้ว เหล็กอีกชนิดหนึ่งที่นิยมนำมาใช้ทำมีด คือเหล็กกล้าสแตนเลส (Stainless Steels) หรือเรียกว่าเหล็กกล้าไร้สนิม ส่วนมากผลิตมาจากเตาไฟฟ้า เหล็กกล้ากลุ่มนี้ทนต่อการผุกร่อน ต้านการเป็นสนิมได้ดี ธาตุที่มีบทบาทมากได้แก่ โครเมี่ยม ที่ผสมเข้าไปในเนื้อเหล็ก 

 วีดิทัศน์ เรื่อง เหล็กทำมีด