เนื้อหา

วีดิทัศน์เรื่อง ภูมิประเทศหินปูน

     หินปูน เป็นหินที่ประกอบด้วยแร่แคลไซต์ เป็นหลัก ในขณะที่หินโดไลไมต์ เป็นหินที่ประกอบด้วยแร่โดไลไมต์ เป็นหลัก ในการตรวจสอบแยกหินปูน ออกจากโดโลไมต์ นอกจากจะใช้เนื้อหินในการจำแนกแล้ว ยังใช้กรดเกลือเจือจางในการทดสอบว่าหินตัวอย่างนั้นมีแร่แคลไซต์ หรือแร่โดโลไมต์หรือไม่ เนื่องจากกรดเกลือทำปฏิกิริยาได้เร็วกับแร่แคลไซต์ ขณะที่ทำปฏิกิริยาได้ช้ากับแร่โดโลไมต์

     การจำแนกหินปูน จำแนกตามการเกิดได้เป็น 3 ชนิด คือ

          1) หินปูนที่เกิดจากสะสมตัวของตะกอนคาร์บอเนต  (ภาพ 1 และ 2) ตะกอนคาร์บอเนต คือเศษซากของสิ่งมีชีวิต (เปลือกหอย ก้านไครนอยด์ ฯลฯ) ตะกอนที่เกิดจากการพอกพูน ก้อนตะกอนคาร์บอเนตที่แข็งตัว และตะกอนอื่นๆ จากทั้งภายนอก และภายในแอ่งสะสมตัว หินปูน แบบนี้จะแสดงเนื้อหินแบบเนื้อเศษหิน และหินปูนที่พบในประเทศส่วนมากจะแสดงลักษณะเนื้อหินดังกล่าว  

   

      ภาพ 1 หินปูนที่ประกอบด้วยซากฟอสซิลฟิวซูลินิด

 

  ภาพ 2 หินปูนเนื้อละเอียดสีเทาเข้มเนื้อหินธรรมชาติและ
เนื้อหินที่แช่กรดเกลือเจือจาง) 
เป็นหินปูนที่พบได้ทั่วไปบริเวณ
ภาคใต้ของประเทศ

 

          2) หินปูนที่เกิดจากกิจกรรมของสิ่งมีชีวิต (ภาพ 3) เกิดจากสิ่งมีชีวิตเช่น ปะการัง สามารถสร้างโครงสร้างแข็งขึ้นมาเป็นหินปูน

 
3 ภาพซากปะการังที่ตายและเป็นหิน 

 

          3) หินปูนที่ตกผลึกจากปฏิกิริยาเคมี (ภาพ 4) เกิดจากกระบวนการตกผลึกของแร่แคลเชียมคาร์บอเนต จากน้ำพุร้อน น้ำผิวดิน และน้ำใต้ดิน ที่ไหลผ่านพื้นที่ที่ประกอบด้วยหินปูน เกิดเป็น ทูฟา ทราเวอร์ทีน และหินงอก-หินย้อย เป็นต้น


ภาพ 4 ทูฟา ที่เกิดตามน้ำตกที่ไหลผ่านบริเวณพื้นที่ที่ประกอบด้วยหินปูนเป็นหลัก 

          สำหรับหินโดโลไมต์ หรือโดโลสโตน (ภาพ 5) ในปัจจุบันได้รับการยอมรับว่า คือหินปูนเดิม ที่แร่แคลไซต์ ในหินถูกแทนที่เปลี่ยนไปเป็นแร่โดโลไมต์ หรือเป็นหินที่เกิดแบบทุติยภูมิ สำหรับแนวความคิดที่กล่าวว่าหินโดโลไมต์ เป็นหินที่ตกผลึกโดยตรงจากน้ำทะเล หรือแบบปฐมภูมิ ในปัจจุบันแนวคิดดังกล่าวได้รับความนิยมน้อยลง 


ภาพ 5 หินโดโลไมต์ ที่แสดงรอยแตกบริเวณผิวที่ผุเป็นลักษณะคล้ายหนังช้าง

 

สมบัติของหินปูน และหินโดโลไมต์ 

 

 

การนำหินปูน และหินโดโลไมต์ ไปใช้ประโยชน์     

     ทั้งหินปูน และหินโดโลไมต์ จัดเป็นแร่อุตสาหกรรม ซึ่งมีการนำไปใช้ประโยชน์หลายด้านดังต่อไปนี้

   

 

ปฏิกิริยาที่น่าสนใจ

1. การทำปฏิกิริยากับกรดเกลือ ได้แคลเซียมคลอไรต์ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ และน้ำ

ดังสมการ  CaCO3 + 2HCl -------------->  CaCl2 + CO2 + H2O

2. เมื่อเผาที่อุณหภูมิ มากกว่า 840 oC จะได้ ปูนขาว หรือไลม์ (CaO) กับแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์
ดังสมการ  CaCO3 + ความร้อน -------------->  CaO + CO2

3. ทำปฎิกิริยากับน้ำที่อิ่มตัวด้วยแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ ได้แคลเซียมไบคาร์บอเนต ที่ละลายได้ในน้ำ  
ดังสมการ   CaCO3 + H2O + CO2 -----------------> Ca(HCO3)2