เนื้อหา

     สัตว์ในป่าชายเลนก็เช่นเดียวกันกับพืชในป่าชายเลน ที่ต้องมีการปรับตัวเพื่ออยู่ในสภาวะแวดล้อมที่มีออกซิเจนต่ำ และมีความเค็มสูง แต่ข้อดีของสัตว์ก็คือมันสามารถที่จะเคลื่อนที่ไปหาสถานที่ที่มีสภาพทีเหมาะสมกับการดำรงชีวิตภายในระบบนิเวศนั้นๆ ได้ การปรับตัวของสัตว์เหล่านี้ส่วนใหญ่มักจะเกี่ยวข้องกับปัจจัยพื้นฐานสำหรับการดำรงชีวิต เช่น การหายใจ การกินอาหาร และการสืบพันธุ์
     กรณีการศึกษาเรื่องความหลากหลายของชนิดของสัตว์ในป่าชายเลนนั้น หากจะให้ระบุให้แน่ชัดกันเลยจริงๆ ว่าสัตว์แต่ละกลุ่มมีจำนวนชนิดเท่าใดนั้น คงไม่สามารถระบุได้อย่างชัดเจนและครบถ้วนทุกกลุ่มอย่างแน่นอน เนื่องจากยังไม่มีการสำรวจกันอย่างจริงจังและเป็นระบบ จากการสืบค้นข้อมูลที่มีเผยแพร่ผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตพบว่า สัตว์ที่อาศัยอยู่ในป่าชายเลนจะมีทั้งสัตว์บก สัตว์น้ำ แมลง และคาดว่าจะมีความหลากหลายทางชีวภาพพอสมควร แต่ความสำคัญของป่าชายเลนที่สุดก็คือเป็นพื้นที่ที่ตัวอ่อนของสัตว์ต่างๆ เข้ามาอาศัยเพื่อหลบภัยและเพื่อการเจริญเติบโตเป็นตัวเต็มวัย และสัตว์เหล่านี้ก็มักจะเป็นอาหารของมนุษย์เป็นส่วนใหญ่ ดังนั้นจึงสามารถกล่าวได้ว่า ป่าชายเลนเปรียบเสมือนอู่ข้าวอู่น้ำของประชากรโลกนั่นเอง
     จากข้อมูลงานวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพในป่าชายเลน (วิจารณ์, 2554) พบว่าป่าชายเลนของไทยที่มีพื้นที่กระจายครอบคลุมพื้นที่ 24 จังหวัด มีประมาณ 1,563,730 ไร่ จะประกอบไปด้วยพันธุ์พืช จำนวน 178 ชนิด (เป็นพันธุ์ไม้ 78 ชนิด และ พืชอิงอาศัย 100 ชนิด) สัตว์ในกลุ่ม crustacean 54 ชนิด หอย 26 ชนิด กุ้ง 15 ชนิด ปลา 72 ชนิด แมลง 357 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 25 ชนิด นกมากกว่า 100 ชนิด และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม 39 ชนิด
     สำหรับอ่าวคุ้งกระเบน จากข้อมูลในการสำรวจชนิดของสัตว์ในกลุ่มต่างๆ พบว่า ปลาในป่าชายเลน ถูกสำรวจพบและแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มใหญ่ๆ คือ ปลาที่อาศัยเป็นประจำ ปลาที่อาศัยอยู่ชั่วคราว ปลาที่มากับกระแสน้ำ และปลาที่พบในบางฤดูกาล ที่นักวิทยาศาสตร์แบ่งกลุ่มของปลาออกเป็น 4 กลุ่มดังกล่าว เนื่องจากป่าชายเลนการเปลี่ยนแปลงของกระแสน้ำตลอดเวลา มีน้ำขึ้น-น้ำลง และมีปลาอพยพตามฤดูกาลด้วย แต่ไม่มีรายงานการระบุถึงจำนวนชนิดของปลาที่แน่นอนไว้ สำหรับปลาที่พบมากก็ เช่น ปลาตีน (Periophtalmus chrysosphilos) และปลากระบอก (Mugil dussumieri)           

     ความหลากหลายของชนิดของกุ้งที่พบในป่าชายเลนซึ่งจะเป็นกุ้งที่อาศัยอยู่ในน้ำกร่อย ในอ่าวคุ้งกระเบนมีการสำรวจพบทั้งหมด 15 ชนิด เช่น กุ้งกุลาดำ (Penaeus monodon) กุ้งแชบ๊วย (Penaeus merguiensis) กุ้งก้ามกราม (Macrobrachium rosenbergii) กุ้งดีดขัน (Alpheaus ephrosyne) เป็นต้น

วีดิทัศน์ เรื่อง สัตว์ในป่าชายเลน


     ชนิดของหอยที่พบในอ่าวคุ้งกระเบน เช่น หอยนางรม (Crassostrea gigas) หอยแครง (Anadara granosa) หอยปากเป็ด (Lingula anatine) หอยจุ๊บแจง (Cerithidea obtuse) หอยมะระ (Chicoreus ramosus) และ หอยน้ำพริกหรือหอยตานนท์ (Littorina scrabra scrabra) เป็นต้น
     นกที่พบในป่าชายเลนอ่าวคุ้งกระเบน จะมีทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพซึ่งจากรายงาน "การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติป่าชายเลน" ของศูนย์ศึกษาอ่าวคุ้งกระเบน ได้รายงานชนิดของนกพร้อมภาพประกอบไว้ทั้งหมด 67 ชนิด ซึ่งเป็นนกที่พบได้บ่อยมาก เช่น นกเขาชวา (Geopelia striata) นกกินเปรี้ยว (Todiramphus chloris) นกตะขาบทุ่ง (Coracias benghalensis) นกนางแอ่นแปซิฟิก (Hirundo tahitica) นกยางเปีย (Egretta garzetta) นกยางเขียว (Butorides striatus) เหยี่ยวแดง (Haliastur indus) นกทะเลขาเขียว (Tringa nebularia) เป็นต้น

  

     ปูที่พบในป่าชายเลนอ่าวคุ้งกระเบน มีรายงานการพบประมาณ 30 ชนิด เช่น ปูแสม (Sesarma mederi) ปูแสมเขียว (Episesarma mederi) ปูก้ามดาบ (Uca vocans) ปูม้า (Portunus pelagicus) ปูทะเล (Scylla serrata) ปูหนุมาน (Grapsus albiliniatus) ปูเสฉวน (Hermit crab)

  
  

     นอกเหนือจากที่กล่าวมาแล้ว ยังพบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม เช่น พยูน (Dugong dugon) ค้างคาว ลิงลมหรือนางอาย (Nycticebus coucang) ลิงแสม (Macaca fascicularis) หนูบ้าน (Rattus norvegicus) นาก และสัตว์กลุ่มอื่นๆ เช่น งู (งูปากกว้างน้ำเค็มหรืองูกินปลา ชื่อวิทยาศาสตร์ Cerberus rynchops) กบน้ำเค็มหรือกบกินปู (Fejervarya cancrivora) แม่เพรียง (Nereis spp.) ตะกวด (Varanus spp.) จระเข้ และหิ่งห้อย (ซึ่งมีรายงานการพบ 2 สกุล คือ Luciola spp. และ Pteroptyx spp.) เป็นต้น

 

หมายเหตุ
สามารถศึกษารายละเอียดของหิ่งห้อยและปลาตีนได้ในเอกสารอ้างอิงหมายเลข 2

เอกสารอ้างอิง
1. วิจารณ์ มีผล (2554) เรื่อง ความหลากหลายทางชีวภาพกับป่าไม้, การประชุมวิชาการเนื่องในปีสากลแห่งป่าไม้และวัน
     สากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ ในระหว่างวันที่ 23-24 พฤษภาคม 2554 ณ โรงแรมมารวย กรุงเทพฯ
     Available [Online] http://chm-thai.onep.go.th/chm/Meeting/2011/may23-24/doc/20110524_C005.pdf

2. ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน อันเนื่องมาจากพระราชดำริ (2556) องค์ความรู้ การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติป่า
     ชายเลน Available [Online] http://www.fisheries.go.th/cf-kung_krabaen/knowledge_2.pdf

3. กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (2552) เรื่อง สัตว์ในป่าชายเลน, กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กระทรวง
     ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม Available [Online] http://www.dmcr.go.th/marinecenter/mangrove-lesson4.php