เนื้อหา

     พืชในระบบนิเวศป่าชายเลน จะเป็นพืชที่มีลักษณะเฉพาะแตกต่างกับพืชที่ขึ้นอยู่ในระบบนิเวศบนบก ก็คือ จะเป็นพืชที่มีความสามารถในการปรับตัวเพื่อให้สามารถทนต่อความเค็มของน้ำทะเลได้ มีรากอากาศและระบบรากที่ทำให้สามารถได้ออกซิเจนเพียงพอต่อการดำรงชีวิตในดินที่มีน้ำขังตลอดเวลาได้ ดินในสภาพดังกล่าวจะมีออกซิเจนน้อย นอกจากนี้พืชหลายชนิดยังมีความสามารถในการขับเกลือจากน้ำทะเลออกจากต้นได้ ทำให้สามารถเจริญเติบโตได้ดีในสภาพดินที่เค็มและมีน้ำทะเลท่วมถึง ตัวอย่างพืช เช่น โกงกางใบเล็ก (ชื่อวิทยาศาสตร์ Rhizophora apiculata) ซึ่งเป็นพืชที่พบมากที่สุด  โกงกางใบใหญ่ (ชื่อวิทยาศาสตร์ Rhizophora mucronata)

     ประสักดอกแดง หรือ ประสัก (ชื่อวิทยาศาสตร์ Bruguiera gymnorrhiza) แสมขาว (ชื่อวิทยาศาสตร์ Avicennia alba) แสมทะเล (ชื่อวิทยาศาสตร์ Avicennia marina)

     ฝาดดอกขาว (ชื่อวิทยาศาสตร์ Lumnitzera racemosa) ฝาดดอกแดง (ชื่อวิทยาศาสตร์ Lumnitzera littorea) โปรง (ชื่อวิทยาศาสตร์ Ceriops tagal) ไม้วงศ์ Meliaceae สกุล Xylocarpus พบในป่าชายเลนไทย 3 ชนิดคือ ตะบัน (ชื่อวิทยาศาสตร์ Xylocarpus rumphii) ตะบูนขาว หรือตะบันขาว (ชื่อวิทยาศาสตร์ Xylocarpus granatum) ตะบูนดำ (ชื่อวิทยาศาสตร์ Xylocarpus moluccensis) และชนิดอื่นๆ รวมแล้วประมาณ 43-47 ชนิด ซึ่งเมื่อเทียบกับรายงานการสำรวจจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ปี 2550) พบว่าประเทศไทยมีพันธุ์ไม้ป่าชายเลนทั้งหมด 73 ชนิด ซึ่งทำให้เห็นได้ว่า ที่อ่าวคุ้งกระเบนมีความหลากหลายของพันธุ์ไม้ในป่าชายเลนมากกว่าครึ่งของที่พบในประเทศไทย


     สัตว์ในระบบนิเวศป่าชายเลน ในระบบนิเวศป่าชายเลนจะพบสัตว์หลากหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น สัตว์บกและสัตว์น้ำ เช่น กุ้ง หอย (ที่พบ เช่น หอยตานนท์ (ชื่อวิทยาศาสตร์ Littorina scrabra scrabra) หอยจุ๊บแจง (ชื่อวิทยาศาสตร์ Cerithidea obtuse) หอยปากเป็ด (ชื่อวิทยาศาสตร์ Lingula anatine)) ปลา (พี่พบมากก็คือ ปลาตีน (ชื่อวิทยาศาสตร์ Perioptalmus chrysosphilos) ปลากระบอก (ชื่อวิทยาศาสตร์ Mugil dussumieri)) สัตว์เลื้อยคลาน (งู ตะกวด เต่า และจระเข้) สัตว์ในกลุ่มปู (ปูแสมเขียว (ชื่อวิทยาศาสตร์ Episesarma mederi) ปูแสม (ชื่อวิทยาศาสตร์ Sesarma mederi) ปูม้า (ชื่อวิทยาศาสตร์ Portunus pelagicus) ปูหนุมาน (ชื่อวิทยาศาสตร์ Grapsus albiliniatus) ปูก้ามดาบ (ชื่อวิทยาศาสตร์ Uca vocans) ) สัตว์ในกลุ่มนกโดยจากการสำรวจในปีงบประมาณ 2553-2554 พบว่ามีนกอาศัยอยู่ในบริเวณอ่าวคุ้งกระเบนมากถึง 128 ชนิด  เช่น นกกินเปรี้ยว (ชื่อวิทยาศาสตร์ Todiramphus chloris) นกตะขาบทุ่ง (ชื่อวิทยาศาสตร์ Caracias benghalensis) นกตีนเทียน (ชื่อวิทยาศาสตร์ Himantopus himantopus) นกเป็ดผีเล็ก (ชื่อวิทยาศาสตร์ Tachybaptus ruficollis) และยังเป็นแหล่งที่มีหญ้าทะเลซึ่งเป็นที่หลบภัย เป็นที่อยู่อาศัยเพื่อการเจริญเติบโตของตัวอ่อนของสัตว์น้ำในทะเล เป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของพะยูนซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่อาศัยในน้ำ  ซึ่งในอดีตเคยพบพะยูนเข้ามาหากินหญ้าทะเลในอ่าวคุ้งกระเบนนี้ แต่ปัจจุบันความถี่ในการพบจะน้อยมากเนื่องจากปัญหาการลดลงของจำนวนพะยูน นอกจากนี้ยังมีรายงานการพบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมชนิดอื่นๆ อีก เช่น ค้างคาว ลิงลม หนูบ้าน และนาก  นอกจากนี้ยังพบสิ่งมีชีวิตมากมายอีกหลายชนิดครอบคลุมสิ่งมีชีวิตมากมายหลายกลุ่มรวมถึงจุลินทรีย์ และโปรโตซัวชนิดต่างๆ ด้วย ทำให้ระบบนิเวศของที่นี่มีความอุดมสมบูรณ์เป็นอย่างมาก เราสามารถเขียนแผนภาพได้ง่ายๆ ดังนี้

     นักเรียนสามารถเขียนสายใยอาหารป่าชายเลนได้ในหลากหลายรูปแบบขึ้นกับสิ่งมีชีวิตที่นักเรียนพบและสนใจศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของสิ่งมีชึวิตในระบบนิเวศป่าชายเลน