เนื้อหา

วีดิทัศน์ เรื่อง วิถีของชาวบ้านกับแหล่งทองเขาสามสิบ

     ก่อนที่จะกล่าวถึงแหล่งทองที่พบในประเทศไทย  เราควรเข้าใจภาพรวมของการเกิดทองในธรรมชาติ ซึ่งมีดังต่อไปนี้
     บริเวณเปลือกโลก พบว่ามีค่าเฉลี่ยของทองอยู่ 0.004 ส่วนในล้านส่วน ซึ่งหมายความว่าทองจัดเป็นธาตุ หรือแร่ที่พบยากบริเวณพื้นโลก  ทองที่พบในธรรมชาติจะกระจายตัวทั่วไปในปริมาณที่ไม่มาก มีเพียงบางบริเวณของเปลือกโลกเท่านั้นที่จะพบทองที่มากที่จะเป็นแหล่งแร่ทอง  แหล่งแร่ทองอาจพบทองที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตา แต่มีแหล่งแร่หลายบริเวณของโลก เช่นแหล่งแร่ทองชาตรี จังหวัดพิจิตร ที่ทองมีขนาดเล็กมากทั้งไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาแล้ว ยังเกิดร่วมกับแร่เงินในลักษณะเหมือนกับอัลลอยด์ที่เรียกว่า อิเล็คตรัม  โดยทั่วไปแหล่งทองที่มีทองสามารถมองเห็นด้วยตา เป็นแหล่งทองที่มีความสมบูรณ์สูง แต่มักมีปริมาณน้อย ในทางตรงกันข้ามแหล่งทองที่มีทองที่ไม่สามารถมองเห็นด้วยตา เป็นแหล่งทองที่มีความสมบูรณ์ต่ำ แต่มักจะมีปริมาณสำรองที่มาก

เราพบทองที่เกิดในธรรมชาติ อยู่ 2 ลักษณะใหญ่ๆ คือ
     (1) มักเกิดอยู่ในสายแร่ควอตซ์ และอาจมีแร่ไพไรต์ หรือแร่ซัลไฟต์อื่นๆ  สายแร่ควอตซ์มักตัดแทรกเข้าไปในหินชนิดอื่นๆ ส่วนมากสายแร่ควอตซ์ที่มีทองเกิดร่วมด้วยมักจะสัมพันธ์กับหินอัคนี และจะเป็นสายน้ำแร่ร้อน ลักษณะการเกิดทองดังกล่าว จะเรียกว่าแหล่งแร่ปฐมภูมิ  (แหล่งแร่ปฐมภูมิ หมายถึง สินแร่ที่เกิดในช่วงเวลาเดียวกับการเกิดแหล่งแร่)
     (2)มักเกิดเป็นก้อน แผ่น และไร (ขนาดเล็ก) ปนกับตะกอนชนิดอื่น และทองจะถูกพัดพามาไม่ไกลจากแหล่งต้นกำเนิด ลักษณะการเกิดทองแบบนี้เรียกว่า แหล่งทุติยภูมิ  (แหล่งแร่ทุติยภูมิหมายถึง แหล่งแร่จะเกิดภายหลังการเกิดของสินแร่)

พื้นที่ทองคำในประเทศ
     กรมทรัพยากรธรณี (2544) รายงานว่า ประเทศไทยมีพื้นที่ศักยภาพเป็นแหล่งแร่ทองคำ 9 บริเวณ พบทั้งเกิดเป็นแร่ทองแบบปฐมภูมิ และแร่ทองแบบทุติยภูมิ ดังนี้
         (1) บริเวณอำเภอเมือง อำเภอเชียงคาน และอำเภอปากชม จังหวัดเลย ต่อเนื่อง ไปถึง อำเภอสังคม จังหวัดหนองคาย และอำเภอน้ำโสม อำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดอุดรธานี
         (2) บริเวณอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี และอำเภอวัฒนานคร จังหวัดสระแก้ว
         (3) บริเวณอำเภอลอง และอำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ ต่อเนื่องถึง อำเภอสบปราบ และอำเภอเถิน จังหวัดลำปาง และอำเภอศรีสัชนาลัย – อำเภอทุ่งเสลี่ยม จังหวัดสุโขทัย
         (4) บริเวณอำเภอเมือง อำเภอแม่สาย และอำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย
         (5) บริเวณอำเภอสนามชัยเขต จังหวัดฉะเชิงเทรา ผ่านอำเภอบ้านบึง และอำเภอบ่อทอง จังหวัดชลบุรี ไปจนถึง อำเภอแกลง จังหวัดระยอง และอำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี
         (6) บริเวณอำเภอทับสะแก บางสะพาน และบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ต่อเนื่องไปถึง อำเภอประทิว และอำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร
         (7) บริเวณอำเภอสุคิริน แว้ง และระแอะ จังหวัดนราธิวาส และบริเวณตอนใต้ของ จังหวัดยะลา
         (8) บริเวณอำเภอสังขละบุรี ทองผาภูมิ และไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี และ
         (9) บริเวณอำเภอเมือง อำเภอวังโป่ง และหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ อำเภอทับคล้อ จังหวัดพิจิตร อำเภอท่าตะโก จังหวัดนครสวรรค์ อำเภอโคกสำโรง และอำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี”

แหล่งทองในประเทศที่มีการทำเหมือง
     ปัจจุบันในประเทศมีการทำเหมืองทอง อยู่ 2 เหมือง ในแหล่งทองชาตรี จังหวัดพิจิตร และแหล่งทองภูทับฟ้า จังหวัดเลย

แหล่งทองชาตรี
     แหล่งทองชาตรี เป็นแหล่งแร่ทอง – เงิน ตั้งอยู่ในเขต ตำบลเขาเจ็ดลูก อำเภอทับคล้อ จังหวัดพิจิตร  บริษัทอัคราไมนิ่ง จำกัด เป็นบริษัทที่ได้รับสัมประทานการทำเหมือง ในปี พ.ศ. 2544
     แหล่งทองชาตรีเป็นแหล่งประฐมภูมิ แร่ทองเกิดร่วมกับเงิน แบบอิเลคตรัม ในสายแร่ควอตซ์ และคาร์บอเนต ที่เกิดตัดเขาไปในหินภูเขาไฟ และหินชิ้นภูเขาไฟ ปริมาณเฉลี่ย ของแร่ทอง คือ  2.6 กรัม และเงิน 13.3 กรัม ต่อหินที่มีแร่ 1 ตัน

แหล่งทองภูทับฟ้า
     แหล่งทองภูทับฟ้า ตั้งอยู่ที่ตำบลเขาหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย บริษัททุ่งคำ จำกัด เป็นบริษัทที่ได้รับสัมประทานการทำเหมือง และเริ่มดำเนินการ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2549
     แหล่งทองในภูทับฟ้า เป็นแหล่งแร่ปฐมภูมิ โดยที่แร่ทองเกิดร่วมกับแร่เหล็กที่เกิดอยู่ในหิน  หินที่มีแร่ทองคำปน ประเมินว่า มีอยู่ประมาณ 1 ล้านตัน และทองคำมีค่าความสมบูรณ์ ประมาณ ทองคำ 5 ตัน ต่อหิน 1 ตัน ทำให้มีการประเมินว่า ในแหล่งทองภูทับฟ้า จะมีทอง ประมาณ 5 ตัน

     แหล่งทองทั้งสองแหล่ง ทำเหมืองแบบเหมืองเปิดโดยตักหินที่มีทองปนไปบดให้ละเลียด และแยกทองออกโดยกระบวนการที่ใช้สารละลายไซยาไนต์ ในการละลายทองออกจากหินที่บดจะนำไปแช่ในสารละลายไซยาไนต์ ต่อจากนั้นจะใช้ถ่านกัมมันต์  ทองคำ และเงินจะถูกดูดซับอยู่ที่ผิวถ่านกัมมันต์  หลังจากนั้นจะนำผงถ่านที่มีทอง หรือ ทองและเงินไปล้าง เผา เพื่อแยกโลหะออกมา

วีดิทัศน์ เรื่อง อุปกรณ์ที่ใช้ในการหาทอง

วีดิทัศน์ เรื่อง การหลอมทอง

 

เอกสารอ้างอิง
กรมทรัพยากรธรณี (2544)  ธรณีวิทยาประเทศไทย  เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคล เฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ  5 ธันวาคม 2542, กรุงเทพฯ, 566 หน้า.