เนื้อหา

     แหล่งสะสมน้ำมัน ปิโตรเลียมที่เกิดขึ้นในหินกำเนิด(source rock) ซึ่งเป็นตะกอนที่ผสมอยู่ในสารอินทรีย์ที่ทับถมกัน จะเคลื่อนย้ายไปตามช่องว่างระหว่างอนุภาคของหินหรือรอยแตก เนื่องจากอิทธิพลของความดันจากน้ำหนักของตะกอนที่ทับถมอยู่เบื้องบน และความดันจากการเพิ่มปริมาตรของสารอินทรีย์ที่แปรสภาพไปเป็นปิโตรเลียม โดยปิโตรเลียมจะมีทิศทางการเคลื่อนตัวสูงขึ้นไปสู่ระดับความลึกที่น้อยกว่า เข้าไปสะสมตัวในหินตะกอนที่มีความพรุนสูงหรือมีรอยแตกในเนื้อหินมากพอที่จะให้น้ำมันมายึดเกาะอยู่ได้ ซึ่งมีชื่อเรียกว่า หินกักเก็บ (reservoir rock) และมีชั้นหินที่ไม่ยอมให้น้ำมันไหลซึมออกไปซึ่งเรียกว่า หินปิดกั้น (roof rock) เช่นหินดินดานปิดทับอยู่ ทำให้น้ำมันปิโตรเลียมลอยตัวอยู่เหนือน้ำบาดาลโดยไม่หนีหายไป ทั้งหินกักเก็บและหินปิดกั้นจะประกอบขึ้นมาเป็นโครงสร้างหรือรูปแบบการกักเก็บน้ำมัน โครงสร้างทางธรณีวิทยาของการกักเก็บน้ำมันมีอยู่หลายรูปแบบ เช่น

     - ชั้นหินกักเก็บปิโตรเลียมโครงสร้างรูปโค้งประทุนคว่ำ (Anticline Trap) เกิดจากการหักงอของชั้นหิน ทำให้ชั้นหินมีรูปร่างโค้งคล้ายกระทะคว่ำหรือหลังเต่า น้ำมันและก๊าซธรรมชาติจะไหลขึ้นไปสะสมตัวอยู่บริเวณจุดสูงสุดของโครงสร้างและมีหินปิดกั้นวางตัวทับอยู่ด้านบน โครงสร้างแบบนี้ถือว่ามีประสิทธิภาพในการกักเก็บน้ำมันได้ดีที่สุด จากสถิติทั่วโลกพบว่า กว่า 80% ของน้ำมันดิบทั่วโลกถูกกักเก็บอยู่ภายใต้โครงสร้างแบบกระทะคว่ำ
     - โครงสร้างรูปรอยเลื่อนของชั้นหิน (Fault Trap)เกิดจากการหักงอของชั้นหิน ทำให้ชั้นหินเคลื่อนไปคนละแนว ซึ่งทำหน้าที่ปิดกั้นการเคลื่อนตัวของปิโตรเลียมไปสู่ที่สูงกว่า แหล่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติในประเทศไทยมักพบในโครงสร้างกักเก็บชนิดนี้

     - ชั้นหินกักเก็บปิโตรเลียมโครงสร้างรูปโดม (Salt Dome Trap)เกิดจากชั้นหินถูกดันให้โก่งตัวด้วยแร่เกลือจนเกิดลักษณะคล้ายกับโครงสร้างกระทะคว่ำอันใหญ่ และปิโตรเลียมจะมาสะสมตัวในชั้นหินกักเก็บฯ บริเวณรอบๆ โครงสร้างรูปโดม ตัวอย่างเช่น แหล่งน้ำมันในอ่าวเปอร์เซีย และตอนกลาง ของประเทศโอมาน เป็นต้น

     - แหล่งกักเก็บปิโตรเลียมแบบเนื้อหินเปลี่ยนแปลง (Stratigraphic Trap) เป็นการเปลี่ยนแปลงของหินอุ้มปิโตรเลียม เกิดขึ้นในลักษณะที่แนวหินอุ้มปิโตรเลียมดันออกเป็นแนวขนานเข้าไปในแนวหินทึบ ทำให้เกิดเป็นแหล่งกักเก็บ หรืออาจเกิดขึ้นจากหินอุ้มปิโตรเลียมเปลี่ยนสภาพและองค์ประกอบกลายเป็นหินทึบขึ้นและหุ้มส่วนที่เหลือเป็นแหล่งกักเก็บไว้

คำถาม
     - ในแหล่งกักเก็บปิโตรเลียมจะพบว่าส่วนบนสุดจะเป็นแก๊สธรรมชาติ ถัดลงไปเป็นน้ำมันดิบและล่าง
       สุดจะเป็นน้ำ การแยกชั้นกันแบบนี้ นักเรียนคิดว่าเป็นเพราะเหตุใด