เนื้อหา

     ความเป็นมา ก่อนปี พ.ศ.2464 ชาวบ้านท้องที่ อ.ฝาง พบน้ำมันลักษณะสีดำ ไหลซึมขึ้นมาบนผิวดิน บางคนว่าเป็นน้ำมันศักดิ์สิทธิ์ นำมาทาร่างกายรักษาโรคต่างๆ ความทราบถึงเจ้าหลวงเชียงใหม่ จึงสั่งให้ขุดบ่อเพื่อกักน้ำมันไว้ เรียกว่า “บ่อหลวง” หรือ “บ่อเจ้าหลวง” ปัจจุบันคือ บ่อต้นขามในเขตตำบลแม่สูน

     

     พลเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนกำแพงเพชรอัครโยธิน ทรงเป็นผู้บัญชาการรถไฟขณะนั้นทรงทราบถึงการค้นพบน้ำมันที่ อ.ฝาง จ.เชียงใหม่ จึงทรงติดต่อว่าจ้าง นักธรณีวิทยาชาวอเมริกันชื่อ Mr.Wallace Lee มาทำการสำรวจเมื่อปี พ.ศ.2464 - 2465 พร้อมกันนั้นได้ทรงสั่งเครื่องเจาะ และว่าจ้างชาวอิตาเลียน ทำการเจาะบริเวณบ่อหลวง จำนวน 2 หลุม หลุมแรกลึก 216 เมตร การเจาะขัดข้อง พบเพียงร่องรอยแก๊สธรรมชาติอีกหลุมหนึ่ง อยู่บริเวณใกล้เคียงเจาะลึก 185 เมตร ท่อกรุขาดจึงระงับการเจาะไป

     ในปี พ.ศ.2475กรมทางในสมัยนั้นต้องการสำรวจหาทรายน้ำมันที่อยู่ใกล้ผิวดินเพื่อใช้แทนยางแอสฟัลต์ การสำรวจใช้เครื่องเจาะสว่านหมุนด้วยแรงคนเรียกว่า เครื่องเจาะบังก้า เจาะลึกประมาณ 10 - 20 เมตร ผลการสำรวจได้ปริมาณทรายน้ำมันประมาณ 3.8 ล้านลูกบาศก์เมตร นอกจากนั้นกรมทางยังใช้เครื่องเจาะที่สามารถเจาะได้ 200 เมตร ทำการเจาะอีกหลายหลุมพบน้ำมันในระดับความลึก ประมาณ 70 เมตร เรียกหลุมที่เจาะพบน้ำมันว่า “บ่อระเบิด” กรมทางพยายามผลิตน้ำมันออกมาได้ 40,000 ลิตร พร้อมทั้งสร้างโรงกลั่นทดลองเพื่อกลั่นน้ำมันที่ได้แต่เนื่องจากขาดอุปกรณ์ และขาดความชำนาญ งานทั้งหมดจึงยุติลง ในช่วงปี พ.ศ.2492 - 2499 กรมโลหะกิจได้ตั้ง หน่วยสำรวจน้ำมันฝาง ขึ้น ทำการสำรวจธรณีวิทยาผิวดินและทางอากาศ สำรวจธรณีฟิสิกส์ ในปี พ.ศ.2499 ได้สั่งซื้อเครื่องเจาะชนิด Rotary เจาะได้ลึก 1,000 - 1,500 เมตร จากประเทศเยอรมันนี เจาะพบน้ำมันที่ระดับความลึกประมาณ 230 เมตร บริเวณบ่อต้นขาม เรียกว่าแหล่งน้ำมันไชยปราการ ต่อมา จึงซื้อเครื่องเจาะขนาดเล็กชนิดติดตั้งบนรถยนต์จากสหรัฐอเมริกา ตลอดจนอุปกรณ์ทำหลุมสำเร็จรูป ดำเนินการเจาะและทำหลุมสำเร็จรูประดับ200 - 300 เมตร เป็นบางหลุม ทางด้านการกลั่น นายช่างไทยของกรมโลหะกิจได้ออกแบบและสร้างโรงกลั่นน้ำมันทดลองขนาดเล็ก ทำการกลั่นโดยใช้น้ำมันดิบครั้งละประมาณ 1,000 ลิตร ดำเนินการกลั่นในระหว่างปี พ.ศ.2497 – 2499 จากนั้นจึงมีการโอนกิจการน้ำมันฝางไปขึ้นกับกรมการพลังงานทหาร กระทรวงกลาโหม เมื่อวันที่ 12 กันยายน พ.ศ.2499ซึ่งได้ดำเนินการมาจนถึงปัจจุบันและขยายการสำรวจในลุ่มแอ่งภาคเหนืออีก 5 ลุ่มแอ่ง คือลุ่มแอ่งเชียงใหม่ ลุ่มแอ่งลำปาง ลุ่มแอ่งแพร่ ลุ่มแอ่งเชียงราย และลุ่มแอ่งพะเยาอีกด้วย

วีดิทัศน์ เรื่อง การค้นพบแหล่งน้ำมันฝาง 

วีดิทัศน์ เรื่อง บ่อน้ำมันแห่งแรก